ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފާހަގަކުރާ ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ދިވެހިންގެ ސިޔާސީ ހަޔާތުގައި އައި އެންމެ ވަރުގަދަ ބަދަލު ރަމްޒުކޮށްދޭ ތާރީހީ މުނާސަބަތެވެ. އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން ވާރުތަވަމުން އައި ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު ނިމުމަކަށް ގެނެސް، ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔަކީ ރައްޔިތުން އިންތިހާބުކުރާ މީހަކަށް ހެދުމަށް ހިންގުނު މި ބޮޑު ހަރަކާތަކީ ފަސޭހައިން ވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް ލީޑަރުންނަކާއި އިލްމުވެރިންނެއްގެ ހިތްވަރާއި ގުރުބާނީގެ ނަތީޖާއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ބިންގާ އެޅުއްވި އެންމެ އިސް ބަތަލަކީ ސުމުއްވުލް އަމީރު މުހައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނެވެ. ރާއްޖެއަށް ޒަމާނީ ތައުލީމާއި އިޖުތިމާއީ ހޭލުންތެރިކަން ތައާރަފުކުރައްވައި، ރައްޔިތުންގެ ވެރިކަމަކަށް މަގުކޮށައިދެއްވުމުގައި އެންމެ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވީ އެ މަނިކުފާނެވެ. 1 ޖެނުއަރީ 1953 ގައި އުފެދުނު ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރައީސަކީ އަމީން ދީދީއެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެއްދުމުގައި އަމީން ދީދީގެ އަރިހުގައި އިސްކޮށް މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި އިތުރު ބޭފުޅުން ތާރީހީ ފޮތްތަކުގައި ފާހަގަކުރެވިފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވެލާނާގޭ އިބްރާހިމް ދީދީ ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު ރައީސްކަން ކުރެއްވި އިބްރާހިމް ދީދީއަކީ އެ ދުވަސްވަރު ދައުލަތް ހިންގުމުގައި ވަރަށް ނުފޫޒުގަދަ އަދި ބޮޑެތި ޒިންމާތަކެއް އުފުއްލެވި ބޭފުޅެކެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ އުމުރު ހަތް މަހާއި މަދު ދުވަސްކޮޅަކަށްފަހު ނިމި، އަލުން އަނބުރާ ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވި ނަމަވެސް، ޖުމްހޫރީ ފިކުރު ދިވެހިންގެ ސިކުނޑިތަކުން ފޮހެވިގެން ނުދެއެވެ. އެ ވިސްނުން އަލުން ދިރުވައި، ދެވަނަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ގާއިމުކުރުމުގެ މޭސްތިރިޔަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވީ ސުމުއްވުލް އަމީރު އިބްރާހިމް ނާސިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނެވެ.
މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީގެ ރަސްކަމުގައި ބޮޑުވަޒީރުގެ މަގާމުގައި ހުންނަވައިގެން، ރާއްޖެއަށް އިނގިރޭސިންގެ އަތުން ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވުމަށްފަހު، ނާސިރުގެ އެންމެ ބޮޑު އަމާޒަކަށްވީ ދިވެހިންނަށް ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ހޯއްދަވައިދެއްވުމެވެ. 1968 ގައި ނެގުނު އާންމު ސިއްރު ވޯޓުގައި ރައްޔިތުން ރަސްކަން އުވާލަން ނިންމުމާއެކު، ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސަކަށް ވެވަޑައިގަތީ ވެސް ނާސިރެވެ.
ނާސިރުގެ އަރިހުގައި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ބިނާކުރުމުގެ އިދާރީ އަދި ގާނޫނީ މަސައްކަތްތަކުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ބޭފުޅުންގެ ހިދުމަތް ތާރީހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން އަގުވަޒަން ކުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޭރު ބޮޑުވަޒީރުގެ އޮފީހުގެ އިސް ސެކްރެޓަރީގެ ގޮތުގައި އަދި ފަހުން ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި އަހުމަދު ޒަކީ ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުންނާއި އިދާރީ ގޮތުން ދައުލަތް ހަމަމަގަށް އެޅުވުމުގައި ޒަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ.
ހަމައެއާއެކު، އައްޝައިހު އަބްދުއްސައްތާރު މޫސާ ދީދީއަކީ ވެސް ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރުމާއި ދައުލަތް ހިންގުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު ހިއްސާއެއް ވެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އިނގިރޭސިންނާ އެކު ކުރެވުނު ސިޔާސީ މަޝްވަރާތަކުގައާއި، މިނިވަންކަމަށްފަހު ދައުލަތުގެ ބޭރުގެ ގުޅުންތަކާއި އެތެރޭގެ ވުޒާރާތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އެ މަނިކުފާނު އަދާކުރެއްވި ދައުރަކީ ތާރީހުން ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ.
ގާނޫނީ ގޮތުން ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު ބައްޓަންކުރުމުގައި އިސްލާމީ އަދި ދުސްތޫރީ އިލްމުވެރިންގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފަޟީލަތުއްޝައިހު މުހައްމަދު ޖަމީލު ދީދީ ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތަކާއި ދައުލަތުގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު އެކުލަވާލުމުގައާއި، ބަހާއި އަދަބިއްޔާތުގެ ޒަރީއާއިން ރައްޔިތުން ހޭލުންތެރިކުރުމުގައި އެ މަނިކުފާނު ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅަކީ ޖުމްހޫރީ ދަތުރުގައި ވަރަށް މުހިންމު ބަޔެކެވެ.
ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ ފަހަތުގައިވާ އަނެއް ބަތަލުންނަކީ ދިވެހި ލޮބުވެތި އާންމު ރައްޔިތުންނެވެ. 1952 ވަނަ އަހަރު ނެގުނު ވޯޓުގައާއި 1968 ވަނަ އަހަރު ނެގުނު އާންމު ވޯޓުގައި، ރައްޔިތުންގެ ފުރިހަމަ އަގުލަބިއްޔަތުން ރަސްކަމާ ދެކޮޅަށް ވޯޓުދީ، ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ހިޔާރުކުރުމަކީ ރައްޔިތުން ދެއްކި ސިޔާސީ ބޮޑު ހޭލުންތެރިކަމެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ އެ ނިންމުމާ ނުލައި މި ބަދަލު ހަގީގަތަކަށް ނުވީހެވެ.
ތާރީހީ އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ޖުމްހޫރިއްޔަތަކީ ވަކި އެންމެ ބޭފުޅެއްގެ އަމިއްލަ މަސައްކަތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގައުމަށް ހެޔޮ ބަދަލު ގެނައުމަށްޓަކައި ވިސްނުންތެރި ލީޑަރުން ފެއްޓެވި މަސައްކަތް، ގާނޫނީ މާހިރުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ތަރުތީބުވެ، ރައްޔިތުންގެ ސާބިތު ތާއީދާއެކު ކާމިޔާބު ކުރެވުނު ގައުމީ ބޮޑު މަޝްރޫއެކެވެ.
ޖުމްހޫރީ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، މި ނިޒާމު ގާއިމުކުރުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވި ހުރިހާ ބަތަލުންގެ ޒިކުރާ އާކުރުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ތަހައްމަލު ކުރަމުން މިދާ މިނިވަންކަމާއި ރައްޔިތުންގެ ބާރަކީ، އެ ބޭފުޅުން ވެވަޑައިގެންނެވި މަތިވެރި ގުރުބާނީތަކުގެ ފޮނި މޭވާއެވެ.
ރެފަރެންސް:
ނަސީމާ މުހައްމަދު. (2016). ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ތާރީހު. މާލެ: ދިވެހިބަހާއި ތާރީހަށް ހިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު.
އަބްދުލް ހަކީމް ހުސައިން މަނިކު. (1997). ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ. މާލެ: ނޮވެލްޓީ ޕްރެސް.
މުހައްމަދު އިބްރާހިމް ލުތުފީ. (1995). ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ތާރީހު. މާލެ.
