ދިވެހިރާއްޖެގެ ވެރިކަންކުރާ މާލެއާއި ހުޅުމާލެގެ މަގުތަކުން ފެށިގެން އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްތަކާ ހަމައަށް ބަލައިލުމުން ފެންނަނީ، ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލު ކަމުގައިވާ ޒުވާން ޖީލު ތަފާތު އިޖުތިމާއީ އަދި އިގުތިސާދީ ތާށިކަމެއްގެ ތެރޭގައިވާ މަންޒަރެވެ. މަތީ ސާނަވީ ތައުލީމާ ހަމައަށް ވާސިލު ނުވެވޭ ކުދިންނާ، ތައުލީމު ނިންމުމަށްފަހު މަސައްކަތުގެ މާހައުލުން ފުރުސަތު ނުލިބި ތިބި އެތައް ހާސް ޒުވާނުންނެއް މުޖުތަމައުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި އެބަތިއްބެވެ.

މި ޒުވާނުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވަށައިގެން ވަނީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމާ، ވަޒީފާ ނެތުމުގެ މައްސަލައާއި، ނަފުސާނީ އެހީތެރިކަން ނުލިބުމުގެ އިތުރުން ކުށުގެ ވެއްޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުރައްކަލެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުން ޒުވާނުން އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެކަހެރިވެ، މާޔޫސްވުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކުގެ ގޮތުގައި ކޮރަޕްޝަނާ، ތައުލީމީ ނިޒާމުގެ މައްސަލަތަކާ، މަސްތުވާތަކެއްޗާ، ވަޒީފާ ނެތުމާ، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމާ، ގޭންގު ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ އިތުރުން ހަރުކަށި ފިކުރު ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

AD

މި ނާޒުކު ހާލަތުގެ އަސަރު އެންމެ ބޮޑަށް ފެންނަނީ ގާނޫނާ ހިލާފު އަމަލުތަކުގެ ތެރެއަށް ވަންނަ ކުޑަކުދިންނާ ޒުވާނުންގެ އަދަދު އިތުރުވަމުންދާ ދިއުމުންނެވެ. ދިވެހި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޒުވާނުންނާއި ކުޑަކުދިން ޝާމިލުވާ 120 މައްސަލައެއް ފުލުހުން ތަހުގީގުކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ޖެހިގެން އައި 2024 ވަނަ އަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 213 އަށް އުފުލިފައެވެ.

ޔުނިސެފް މޯލްޑިވްސް (ޔުނިސެފް) އިން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ފަހުގެ އަހަރުތަކުގައި ގާނޫނާ ފުށުއަރާ ކުށްތަކަށް އަރައިގަންނަ ކުދިންގެ އަދަދު އިތުރުވެފައިވާއިރު، މި މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނައީ ވައްކަމާއި، މަސްތުވާތަކެއްޗާއި، ގޭންގުތަކުގެ ހަރަކާތްތަކާ ގުޅުންހުރި މައްސަލަތަކެވެ. ޔޫއެންޑީޕީގެ ދިރާސާގައި ބައިވެރިވި ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހަރުކަށި ފިކުރާއި ކުށުގެ ވެށީގެ މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ހޯދުމަށްޓަކައި، ޒުވާނުން އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެކަހެރިވުމަށް މެދުވެރިވާ މި ފަދަ އަސާސީ ގޮންޖެހުންތަކަށް ފުރަތަމަ އެޑްރެސްކުރަން ޖެހެއެވެ.

ޒުވާނުންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އިޖުތިމާއީ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ވަބާއަކީ މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލައާއި، އެކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާގެ ނިޒާމުގައި ހުރި އުނިކަންތައްތަކެވެ. ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް (އެޗްއާރުސީއެމް) އިން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާގައި ޖެހޭ ކުޑަކުދިންނަށް ހާއްސަ ރިހެބިލިޓޭޝަން ސެންޓަރުތަކެއް ރާއްޖެގައި ގާއިމުކުރެވިފައެއް ނެތެވެ. ކުށުގެ ވެށިން ކުދިން ސަލާމަތްކުރުމަށް ވާހަކަދެކެވޭ އިރު، އެ ކުދިންނަށް ފަރުވާ ދީގެން އަނބުރާ މުޖުތަމައަށް ނެރުމަށް ބޭނުންވާ އެންމެ އަސާސީ ވަސީލަތް ނެތުމަކީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި އޮތް ބޮޑު ހުސްކަމެކެވެ.

މަސްތުވާތަކެތީގެ ފަރުވާދޭ ރަސްމީ އިދާރާގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު ވެސް ފެންނަނީ ގޮންޖެހުންތަކެވެ. ފެބްރުއަރީ 23، 2025 ގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތުން އެންޑޯޒްކޮށްފައިވާ ލިޔުމެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރާ ވައްޓަފާޅިއަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކަށާއި، ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ރިހެބިލިޓޭޝަން ފަރުވާގެ ފުރުސަތުތަކަށް އިތުރުވަމުންދާ ޑިމާންޑަށް ފުދޭވަރަށް ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ނޭޝަނަލް ޑްރަގް އެޖެންސީ (އެންޑީއޭ) އަށް ވަނީ ނުކުޅެދިފައެވެ.

ޔޫއެންޑީޕީން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ކޮމަން ކަންޓްރީ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ޖަލުތަކުގެ ހާލަތާއި، ކުޑަކުދިން ބަންދުކުރާ ތަންތަނުގެ މިންގަނޑުތަކާއި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ރިހެބިލިޓޭޝަން ފަރުވާ ލިބެން ހުންނަ މިންވަރާއި، ނަފުސާނީ ސިއްހަތުގެ ހިދުމަތްތައް ލިބެން ހުންނަ މިންވަރުގައި ވެސް ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ބޮޑެތި އުނިކަންތައްތައް އެބަހުއްޓެވެ.

މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ އަނެއް މައްސަލައަކީ ގޭންގު ކުށްތަކާއި، އެ ގޭންގުތަކުން ކުޑަކުދިންގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގާ މައްސަލައެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ކޮމިޓީއަކަށް ފޮނުވި ލިޔުމުން ދިން ޖަވާބުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އުމުރުން އެންމެ 11 އަހަރުގެ ކުޑަކުދިން ވެސް ގޭންގުތަކަށް ވައްދައި، ގާނޫނީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހުރި ލޫޕްހޯލްތަކުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގައިގެން ނުރައްކާތެރި އަދި ބޮޑެތި ކުށްތައް ކުރުވުމަށް އެ ކުދިން ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ.

ކުށުގެ ވެއްޓަށް ޒުވާނުން ހުށަހެޅުމުގެ ފަހަތުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިގުތިސާދީ ސަބަބަކީ ވަޒީފާ ނެތުމާއި ތައުލީމީ ނިޒާމުން މަސައްކަތުގެ މާހައުލަށް ވާސިލުވުމުގައި ހުރި ހުރަސްތަކެވެ. ތައުލީމީ މަރުހަލާއިން ކަޓައިގެންދާ ކުދިންގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން މި މައްސަލައިގެ ސީރިއަސްކަން އިތުރަށް ހާމަވެއެވެ. ވަޒީފާއާއި ތައުލީމުން ބޭރުވެފައި ތިބޭ ނިސްބަތުގެ ސަބަބުން ޒުވާނުންގެ މުޅި ދިރިއުޅުމަށާއި އާއިލީ މުސްތަގުބަލަށް ވެސް ދަނީ އަސަރުކުރަމުންނެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމާއި، އިގުތިސާދީ ރައްކާތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ވަޒީފާއާއި އާއިލީ ޒިންމާތައް ބެލެންސްކުރުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން، ޒުވާނުން އާއިލާއެއް ފެށުމަށް ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް އަސަރުކުރެއެވެ.

މި ހުރިހާ ފިއްތުންތަކެއްގެ ތެރޭގައި ޒުވާނުންނާއި ފުރާވަރުގެ ކުދިންގެ ނަފުސާނީ ސިއްހަތު ވަނީ ބޮޑު ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް މި މައްސަލަ ދެނެގަނެ ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންވާ ނިޒާމީ އޮނިގަނޑު އޮތީ ވަރަށް ބަލިކަށިކޮށެވެ. ޔުނިސެފްއިން އާންމުކޮށްފައިވާ ދެކުނު އޭޝިއާގެ ކުޑަކުދިންނާއި ފުރާވަރުގެ ކުދިންގެ ނަފުސާނީ ސިއްހަތުގެ ހިދުމަތްތަކާ ބެހޭ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ކުޑަކުދިންނާއި ފުރާވަރުގެ ކުދިންގެ ނަފުސާނީ ސިއްހަތާ ގުޅޭ މައުލޫމާތު ރެކޯޑުކޮށް ރިޕޯޓުކުރާނެ ރަސްމީ ނިޒާމެއް ރާއްޖެގައި ނެތެވެ.

ސްކޫލު މާހައުލުގައި ކުދިންނަށް ކުރިމަތިވާ ނަފުސާނީ ފިއްތުންތަކަށް ބަލާއިރު ވެސް އެކަށީގެންވާ އެހީތެރިކަމެއް ނުލިބެއެވެ. ޔުނިސެފްގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ތައުލީމީ ގޮތުން މަތީ ނަތީޖާ ހޯދުމަށް ދިވެހި ކުދިންނަށް ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން އެ ކުދިންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރެއެވެ. އަދި ކޮވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ސަބަބުން ކުދިންނާއި ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ކަންބޮޑުވުންތަކާއި މައްސަލަތައް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް، ކައުންސިލަރުން ހޯދުމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް މަދުވުމާއި، ނަފުސާނީ މައްސަލަތައް ހިމެނޭހެން ކުޑަކުދިންގެ ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކާ ކުރިމަތިލުމަށް ޓީޗަރުންނަށް އެކަށީގެންވާ ތަމްރީނު ލިބިފައި ނުވާކަން ޔުނިސެފްއިން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ނަފުސާނީ ބަލިތަކާއި މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާއާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަކީ ވެސް ސިއްހީ މާހިރުން ފާހަގަކުރައްވާ މުހިންމު ނުކުތާއެކެވެ. ޑރ. ނަޒްލާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިހާރު ކުރިއަށްގެންދާ މަސްތުވާތަކެތީގެ ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި ޑުއަލް ޑައިގްނޯސިސް ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ފަރުވާއާއެކު ނަފުސާނީ އަދި އިޖުތިމާއީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އަމާޒުކުރެއެވެ. ސަރުކާރުގެ ހޮސްޕިޓަލުގައި ހުންނަ ސައިކިއެޓްރިކް ސެންޓަރުން ހިދުމަތް ދިން ނަމަވެސް، ރަށްތަކުގައި ތިބި ޒުވާނުންނަށް އެ ހިދުމަތްތަކާއި އެހީތެރިކަން ފޯރުމުގައި ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ.

މިދިޔަ ޖޫން މަހު ޔުނިސެފްގެ އެގްޒެކެޓިވް ބޯޑުގެ މެންބަރުން ރާއްޖެއާއި ސްރީލަންކާއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅުގެ ތެރޭގައި ތައުލީމީ މަރުހަލާތައް ބަދަލުވުމާއި، ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި، ޒުވާނުންގެ ބައިވެރިވުމާއި، އަނިޔާ ހުއްޓުވުމާއި، ސްކޫލުން މަސައްކަތުގެ މާހައުލަށް ބަދަލުވުމުގެ މަގުތަކާ ގުޅޭ ކަންބޮޑުވުންތައް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އަދި ސިއްހަތާ ބެހޭ ވަޒީރާއެކު ބޭއްވި މަޝްވަރާތަކުގައި، ފުރާވަރުގެ ކުދިންނާއި ޒުވާނުންނަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ ނަފުސާނީ ސިއްހަތުގެ މައްސަލަތަކާއި ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގެ ބުރަ ބޮޑުވަމުންދާކަން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.

މި މައްސަލަތަކުގައި ހަގީގީ ބަދަލެއް ގެނައުމަށްޓަކައި މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ދައުރު މުހިންމު ނަމަވެސް، އެ ފަރާތްތަކަށް ވެސް ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. ޔުނިސެފްގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ދިފާއުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށާއި، އެކްޓިވިސްޓުންނަށާއި، މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކަށް ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ބިރުދެއްކުމާއި އިންޒާރުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. އަދި މި ފަދަ އިންޒާރުތައް ގިނަ ފަހަރަށް އަންނަނީ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ގްރޫޕުތަކުގެ ފަރާތުން ކަމަށް އެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ ޒުވާނުންގެ ހައްގުތަކާއި އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމަށް ވަކާލާތުކުރުމަށް އޮތް ޖާގަ އިތުރަށް ހަނިކުރުވާ ކަމެކެވެ.