1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ތިންވަނަ ދުވަހަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިގުލާލަށް އަމާޒުވި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ދުވަހެވެ. ސްރީލަންކާގެ ޕްލޮޓް ޖަމާއަތުގެ ކުލީ ސިފައިންނާއި ބައެއް ދިވެހި ބާގީން ގުޅިގެން މާލެއަށް ދިން ކުއްލި އަސްކަރީ ހަމަލާގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކަށްވީ ސަރުކާރު ވައްޓާލައި، ގައުމުގެ ވެރިކަން ފޭރިގަތުމެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑެތި ޒަމާނީ ހަތިޔާރާއެކު އައި މި ވަރުގަދަ ލަޝްކަރަށް އެމީހުންގެ ލަނޑުދަނޑި ހާސިލުނުވެ، މި ހަމަލާ ނާކާމިޔާބުވެގެން ދިޔުމުގެ ފަހަތުގައި އަސްކަރީ އަދި ސްޓްރެޓީޖިކް މުހިންމު ސަބަބުތަކެއް ވެއެވެ.
ހަމަލާ ނާކާމިޔާބުވުމުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ ވަރުގަދަ ސަބަބަކީ ސިފައިންގެ މައި މަރުކަޒު ހިފުމަށް ބާގީން ރޭވި ރޭވުން ފެނަށް ދިޔުމެވެ. އެމީހުން ރާވާފައި އޮތީ ފަތިހުގެ ނިދީގައި މީހުން ތިބި ވަގުތު ކުއްލިއަކަށް ސިފައިންގެ ތެރެއަށް ވަދެގަނެ، އެތަނުގެ މައި ހަތިޔާރު ގުދަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ސިފައިންގެ މައި ދޮރާށި ދިފާއުކުރުމަށް ކޯޕްރަލް ޝަހީދު ހުސައިން އާދަމް ދެއްކި ހިތްވަރުގަދަ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ބާގީންގެ ހަލުވި ދުވެލި ވަގުތުން ހުއްޓުނެވެ.
ހުސައިން އާދަމް ބަޑިޖަހައި ހޯދައިދިން އަގުހުރި މަދު މިނިޓުކޮޅުގެ ތެރޭގައި ސިފައިންގެ މައި ގޭޓު އެތެރެއިން ތަޅުލުމުގެ ފުރުސަތު ސިފައިންނަށް ލިބުނެވެ. އެއާއެކު، އެތެރޭގައި ތިބި ދިވެހި ސިފައިން އަވަސްވެގަތީ މަރުކަޒުގެ ދިފާއީ ބާރު ގަދަކޮށް، ބޭރުގައި ތިބި ދުޝްމަނުންނަށް ރައްދު ހަމަލާތައް ދިނުމަށެވެ. މައި ގޭޓު ބަންދުވެ، ހަތިޔާރު ގުދަން ދިވެހި ސިފައިންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ދެމިއޮތުމަކީ ބާގީންގެ މުޅި އޮޕަރޭޝަން ފަނާވުމަށް މެދުވެރިވި އެންމެ ބޮޑު ތަޅުދަނޑި އެވެ.
ދެވަނަ މުހިންމު ސަބަބަކީ އޭރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމް ހައްޔަރުކުރުމަށް ނުވަތަ އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ބާގީން ކުރި މަސައްކަތް ނާކާމިޔާބުވުމެވެ. ބާގީން އެންމެ އިސްކަމެއް ދިނީ ރައީސްގެ ގެކޮޅު، ތީމުގެއަށް ވަދެ އެމަނިކުފާނު އަތުލައިގަތުމަށެވެ. ނަމަވެސް ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ ހުށިޔާރުކަމާއެކު އެމަނިކުފާނު އެހެން ރައްކާތެރި ގެއަކަށް ވަގުތުން ބަދަލުކުރެވުނެވެ. ދުޝްމަނުން މުޅި މާލޭގައި އެމަނިކުފާނު ހޯދަން މަސައްކަތްކުރިއިރު ވެސް އެމަނިކުފާނު ހުންނެވި ތަނެއް އެމީހުންނަކަށް ދެނެއެއް ނުގަނެވުނެވެ.
ރައީސް ސަލާމަތުން ހުންނެވުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ، ގައުމުގެ ގާނޫނީ ވެރިކަން ދެމިއޮތުމާއެކު، ބޭރުގެ އެކުވެރި ގައުމުތަކުގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދިވަޑައިގަތުމުގެ ފުރުސަތު އެމަނިކުފާނަށް ލިބިގެން ދިޔުމެވެ. ރައީސް މައުމޫން ހުންނެވި ތަނެއްގައި ހުންނަވައިގެން އިންޑިއާ އާއި އެމެރިކާ އަދި އިނގިރޭސިވިލާތް ފަދަ ބާރުގަދަ ގައުމުތަކާ ސީދާ ފޯނުން ގުޅުއްވައި، އަސްކަރީ އެހީއަށް އެދިވަޑައިގަތުމުގެ ސަބަބުން، ހަނގުރާމައިގެ ބެލެންސް ސަރުކާރުގެ ކޮޅަށް އަނބުރާލެވުނެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، ކުލީ ސިފައިންގެ އިންޓެލިޖެންސް މައުލޫމާތު ނުހަނު ދަށްވެފައި، އެމީހުންގެ ރޭވުންތެރިކަން ދޯހަޅިވުމަކީވެސް ހަމަލާ ނާކާމިޔާބުވާން މެދުވެރިވި ސަބަބެކެވެ. މާލެ އަކީ ކުޑަ ރަށަކަށް ވެފައި، ގޯޅިތަކާއި މަގުތައް އެނގޭނެ ރަނގަޅު ޗާޓެއް ނެތި އައި ބޭރުގެ ކުލީ ސިފައިންނަށް މާލޭގެ ގޯޅިތަކުގެ ތެރޭގައި މަގުއޮޅި، އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ހަރަކާތްތެރިވާން ދަތިވި އެވެ. އެމީހުން މާލެ އައީ ހަމައެކަނި ބައެއް ދިވެހި ބާގީން ދެއްކި މަގަކުން ކަމަށްވުމުން، މާލޭގެ ހަގީގީ ބިންގޮތް ވަޒަންކުރެވިފައެއް ނެތެވެ.
މީގެ އިތުރުން ހުޅުލޭ އެއާޕޯޓް ބާގީންގެ އަތްދަށަށް ނުގެނެވުމަކީ ހެދުނު ވަރަށް ބޮޑު އަސްކަރީ ގޯހެކެވެ. ރާއްޖެއަށް ބޭރުން އަސްކަރީ އެހީ އަންނާނެ އެންމެ މައި ދޮރަކީ ވައިގެ ބަނދަރު ކަމަށްވާއިރު، ބާގީންގެ މައިގަނޑު ސަމާލުކަން ހުރީ މާލޭގެ މަގުތަކަށެވެ. ހުޅުލޭ އެއާޕޯޓްގެ ކޮންޓްރޯލް ދިވެހިންގެ އަތުގައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން، އެއާޕޯޓްގެ މުވައްޒަފުންނާއި ސިފައިން އެތަން ސަލާމަތްތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓައި، އިންޑިއާ ސިފައިންގެ ބޯޓުތައް އެއްވެސް ހުރަހެއް ނެތި ޖެއްސުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ދިވެހި އާންމު ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ބާގީންނަށް އެއްވެސް އެއްބާރުލުމެއް ނުލިބުމަކީ އެމީހުން މުޅިން މާޔޫސްވި ކަމެކެވެ. އަބްދުﷲ ލުތުފީ އާއި ބާގީން އުއްމީދުކޮށްގެން ތިބީ ސަރުކާރު ބަދަލުކުރަން އާންމުން އެމީހުންނާ ބައިއަތު ހިފާނެ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ހަތިޔާރު އަޅައިގެން ތިބި ބޭރުގެ ކުލީ ސިފައިންނާ ދެކޮޅަށް އާންމު ރައްޔިތުން ފާޅުކުރީ ނަފުރަތާއި ނުގަބޫލުކަމެވެ. އެއްވެސް އާންމު ރައްޔިތެއް އެމީހުންނަށް އެހީތެރިނުވުމުން އެމީހުން މުޅި މާލޭގައި އެކަހެރިވެ، ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުނެވެ.
އިންޑިއާ ސަރުކާރުން “އޮޕަރޭޝަން ކެކްޓަސް” ގެ ނަމުގައި ވަގުތުން ފެށި އަސްކަރީ ހަރަކާތަކީ ހަމަލާ އެއްކޮށް ނާކާމިޔާބުކޮށްލި އެންމެ ފަހު މަރުހަލާ އެވެ. އިންޑިއާގެ ޕެރަޝޫޓް ބްރިގޭޑްގެ ހިތްވަރުގަދަ ސިފައިން ހަމަ އެދުވަހުގެ ރޭގަނޑު ހުޅުލެއަށް ވައިގެ މަގުން ފައިބައި، ވަގުތުން މާލެއަށް ހުރަސްކުރި އެވެ. އިންޑިއާ ސިފައިންގެ ޒަމާނީ ހަތިޔާރާއި އަސްކަރީ ތަމްރީނުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ކުލީ ސިފައިންނަށް ކެތެއް ނުކުރެވުނެވެ.
އެންމެ ފަހުން، ކުރިމަތިލުންތަކުން ބަލިވާނެކަން ކަށަވަރުވުމުން، ލުތުފީ އާއި ބާގީން އަދި ޕްލޮޓްގެ އިސް މީހުން ދިވެހިންގެ ބަޔަކު ރަހީނުކޮށްގެން “އެމްވީ ޕްރޮގްރެސް ލައިޓް” ނަމަކަށް ކިޔާ ކާގޯ ބޯޓެއްގައި ފިލަން މަސައްކަތްކުރި އެވެ. ނަމަވެސް އިންޑިއާގެ ކަނޑުގެ ސިފައިން ކަނޑުމަތިން އެ ބޯޓު ހުއްޓުވައި، އެމީހުން އަތުލައިގަތެވެ. މި ހުރިހާ ސަބަބުތަކަކަށް ބަލާއިރު، ނޮވެމްބަރު ތިނެއްގެ ހަމަލާ ނާކާމިޔާބުވީ ދިވެހި ބަތަލުންގެ ގައުމީ ލޯތްބާއި، ރޭވުންތެރި ހިކުމަތްތެރިކަމާއި، އަދި ވަގުތުން ލިބުނު ބައިނަލްއަގުވާމީ އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
