ހިޖުރީ ގޮތުން 548 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު، މޮރޮކޯގެ އިލްމުވެރިޔާ އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީ ދެއްވި ދައުވަތަކަށް، ރާއްޖޭގެ އޭރުގެ ރަސްގެފާނާއި ރައްޔިތުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރުމަކީ ދިވެހި ގައުމަށް އައި އެންމެ ބޮޑު ބަދަލެވެ. މާލޭގައި ހިނގި މި މުހިންމު ހާދިސާގެ ސަބަބުން، އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ވަންދެން އޮތް ބުދައްނަމާޒުކުރުމުގެ އާދަތައް ދޫކޮށް، ދިވެހިން ހައްގު މަގު އިހުތިޔާރުކޮށް، ގައުމީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ވަރުގަދަ ބިންގަލެއް އެޅިއެވެ.
އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތް ރާއްޖެއަށް ލިބުމުގެ ކުރިން، ދިވެހިން އުޅެމުން ދިޔައީ ބުދުދީނުގެ މަތީގައެވެ. ތާރީހީ ލިޔުންތަކާއި އެކި ރަށްރަށުން ފެނިފައިވާ އާސާރީ ތަކެތިންނާއި ލޯމާފާނުތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، އޭރު ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ބުދުކޯލުތަކާއި ފައްޅިތައް ހުއްޓެވެ. މީހުން އުޅުނީ އެކި ފިކުރުތަކަށް ބެހިފައެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރުމާ އެކު، މުޅި ރާއްޖޭގެ ސަގާފަތާއި، އާދަކާދައާއި އަދި ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމަށް އިންގިލާބީ ބޮޑު ބަދަލެއް އައެވެ.
ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއް ކަމަށް ތާރީހު ލިޔުންތެރިން އިއްތިފާގުވަނީ، ރާއްޖެއަށް ވަޑައިގެންނެވި ދީނީ އިލްމުވެރިޔާގެ ހިކުމަތްތެރި އަދި އޯގާތެރި ދައުވަތެވެ. މަޝްހޫރު ސައްޔާހު އިބްނު ބަތޫތާގެ ލިޔުންތަކުގައި މި އިލްމުވެރިޔާއަކީ މޮރޮކޯއަށް ނިސްބަތްވާ ބޭކަލެއް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެޗް ސީ ޕީ ބެލް ފަދަ ބައެއް އެހެން ދިރާސާވެރިންގެ ހޯދުންތަކުން މިއީ ފާރިސްކަރައިގެ ތަބްރީޒަށް ނިސްބަތްވާ މައުލާނާ ހާފިޒު އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ތަބްރީޒީ ކަމަށް ވެސް ބުނެފައިވެއެވެ. ކޮންމެ ގޮތަކަށް އޮތް ނަމަވެސް، އެ ކަލޭގެފާނުގެ މަސައްކަތްޕުޅަކީ ދިވެހިންގެ ތާރީހު އެކުއެކީގައި ބަދަލުކޮށްލި މަސައްކަތްޕުޅެކެވެ.
ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމާ ގުޅިފައިވާ އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ހާދިސާއަކީ ރަންނަމާރީގެ ހާދިސާއެވެ. ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު މާލޭގެ ބުދުކޯލަކަށް ކުއްޖަކު ގެންދަން ޖެހޭ ކަމަށާއި، އަބުލް ބަރަކާތު އެތަނަށް ވެދެވަޑައިގެން ކީރިތި ގުރުއާން ކިޔަވާވިދާޅުވުމުން އެ ނުބައި އާދަ ނިމުމަކަށް އައި ކަމަށް ތާރީހުގައި ލިޔެވިފައިވެއެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި އިސްލާމްދީނަށް ލޯބި ޖެހުމަށާއި، ހައްގު މަގު ފެނުމަށް މެދުވެރިވި މުހިންމު ސަބަބެކެވެ.
ރަންނަމާރީގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށް ފަހު، އޭރު ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގައި ހުންނެވި ސިރީ ބަވަނާދީއްތަ މަހާރަދުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރެއްވިއެވެ. އެ މަނިކުފާނުގެ ނަންފުޅު ސުލްތާން މުހައްމަދު އިބްނު އަބްދުﷲ ގެ ނަމަށް ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވުމާ އެކު، މުޅި ރާއްޖެ އެކީގައިހެން އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތަށް އެނބުރުނެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ މެދުގައި ފުރިހަމަ އެއްބައިވަންތަކަމެއް އުފެދުމުގެ ފެށުމެވެ.
ތާރީހީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އިސްލާމްވުމަށް ފަހު ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ބަދަލަކީ ގާނޫނީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އައި ބަދަލެވެ. ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ތާރީހު އިލްމުވެރިޔާ ނަސީމާ މުހައްމަދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ދިވެހިން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި އައި އެންމެ މުހިންމު ބަދަލެވެ.
“އިސްލާމްދީނާ އެކު ދިވެހިންނަށް އާ އަކުރުތަކަކާއި، ތައުލީމީ ނިޒާމަކާއި، އަދި އަދުލު އިންސާފުގެ އާ ނިޒާމެއް ތައާރަފުވެގެން ދިޔަ،” ކަމަށް ނަސީމާ މުހައްމަދުގެ ދިރާސާތަކާ ހަވާލާދީ ތާރީހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުންޏެވެ.
މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮތް ބައިބައިވުންތައް ނައްތާލެވުނެވެ. އިބްނު ބަތޫތާގެ ލިޔުންތަކުގައި ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރެއްވިއިރު، ދިވެހިންނަކީ ސުލްހައަށް ލޯބިކުރާ، ދީނީ ކަންކަމަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތާ ބައެއްކަން ފާހަގަކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން އެއް މިސްކިތަކަށް ޖަމާވެ، އެއް އިމާމެއްގެ ފަހަތުގައި ނަމާދުކުރުމަކީ އެމީހުންގެ މެދުގައި އޮތް ވަރުގަދަ ގުޅުން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ އަބުލް ބަރަކާތުގެ ދައުވަތުގެ އެންމެ ފޮނި އެއް ނަތީޖާއެވެ.
އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރުމަށް ފަހު، ރާއްޖޭގައި ހުރި ބުދުކޯލުތައް މުގުރާލައި، އެ ތަންތަނުގައި މިސްކިތްތައް ބިނާކުރަން ފެށުނެވެ. މާލޭގައި ހުރި ހުކުރު މިސްކިތަކީ ވެސް މިގޮތުން ބިނާކުރެވުނު މުހިންމު ބިނާއެކެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ދީނީ ވަހުދަތާއި، ފަންނުވެރިކަން ރަމްޒުކޮށްދޭ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ނިޝާނެވެ. އަދި ދައުލަތް ހިންގުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީއަތް ތަންފީޒުކުރަން ފެށުމުން، މުޖުތަމައުގައި އަމާންކަން ގާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ.
ތާރީހު ލިޔުންތެރިޔާ ހަސަން ތާޖުއްދީނު ލިޔުއްވި “ތާރީހު އިސްލާމީ ދީބާ މަހަލް” ގައި ވެސް ދިވެހިން އިސްލާމްވި ގޮތުގެ މުހިންމު މައުލޫމާތުތަކެއް ހިމަނާފައިވެއެވެ. އޭނާ ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، އިސްލާމްދީނުގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮތް ރުޅިވެރިކަން ނެތިގޮސް، އެއްބައިވަންތަކަމާއި ސުލްހަ މަސަލަސްކަން ގާއިމުވެގެން ދިޔައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިޔަންކިޔަން ދަސްވުމާއި، އަރަބި ބަހުގެ ނުފޫޒު ދިވެހި ބަހަށް ފޯރުމަކީ ވެސް މި މަތިވެރި ދީނުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކުރިއެރުމެކެވެ.
800 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު ވެސް، ދިވެހިން މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް މިތިބީ އެއްބައިވަންތަ މުސްލިމު ގައުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ބޭރުގެ އެތައް ނުފޫޒުތަކަކާއި ހަމަލާތަކުން ރާއްޖެ ސަލާމަތްވީ ހަމައެކަނި އިސްލާމްދީނުގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ ވަރުގަދަ ގައުމީ ރޫހުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަބުލް ބަރަކާތުގެ ދައުވަތުން ލިބުނު އިސްލާމީ ހިދާޔަތް ހިމާޔަތްކޮށް، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ކޮންމެ ދިވެއްސެއްގެ ކޮނޑުގައި އެޅިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ޒިންމާއެވެ.
ރެފަރެންސް:
1. އިބްނު ބަތޫތާ، “ރިހްލާ” (ދިވެހިރާއްޖެއާ ބެހޭ ބައި)
2. ހަސަން ތާޖުއްދީނު، “ތާރީހު އިސްލާމީ ދީބާ މަހަލް”
3. ނަސީމާ މުހައްމަދު، “ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުން” (ތާރީހީ ދިރާސާ މައުލޫމާތު)
4. އެޗް ސީ ޕީ ބެލް، “ދަ މޯލްޑިވް އައިލެންޑްސް: މޮނޮގްރާފް އޮން ދަ ހިސްޓްރީ، އާކިއޮލޮޖީ އެންޑް އެޕިގްރަފީ”
